Rany i krwotoki
Rodzaje ran
Rany zamknięte - uszkodzenie elementów leżących pod skórą i jej głębokich warstw - bez przecięcia skóry
- - siniak - krew z uszkodzonych naczyń tworzy pod skórą krwawe podbiegnięcie
- - krwiak - znaczne krwawienie z dużego uszkodzonego naczynia
Rany otwarte - rana z przecięciem skóry
Rodzaje krwotoków
Zewnętrzny – udzielający pierwszej pomocy powinien zatrzymać krwotok uciskając krwawiące naczynie w samej ranie lub w niewielkiej odległości od jej brzegów. 40% poszkodowanych ginie na miejscu wypadku z powodu krwotoku. Należy więc jak najszybciej szukać objawów krwotoku.
- - krwotok tętniczy - z rany wypływa jasnoczerwona krew pulsującym strumieniem; najpoważniejszy z krwotoków, przy uszkodzeniu wiekszej tętnicy, śmierć może nastąpić w ciagu minuty;
- - krwotok żylny - z rany wypływa ciemnoczerwona krew w sposób równomierny; zagraża życiu i trzeba go jak najszybciej zatamować
- - krwotok włośniczkowy - krew powoli sączy się z rany - krwawienie często samo ustaje i łatwo je powstrzymać
W przypadku silnego krwotoku należy pamiętać o:
- - zastosowaniu środków ostrożności
- - wezwaniu pogotowia
- - szybkim przystąpieniu do tamowania krwi by nie doszło do jej szybkiej utraty
Wewnętrzny – powstaje najczęściej na skutek przygniecenia, upadku, uderzenia i wymaga natychmiastowej interwencji chirurga. Wydostająca się krew jest widoczna. U poszkodowanego występuje szybkie tętno, bladość, pocenie, a w stanach ciężkich drgawki i utrata przytomności. Krwotoki z nosa – na czoło i nos położyć zimny okład.
Podział krwotoku według objetości utraty krwi (ATLS - Advanced Trauma Life Support):
- - I stopień do 15% krwi krążącej - brak zauważalnych zmian w funkcjonowaniu organizmu / bez potrzeby uzupełniania utraconej krwi
- - II stopień od 15% do 30% krwi krążącej - może być zauważalne przyśpieszone tętno; spadek temperatury i bladość powłok skórnych - efekt działania mechanizmu obronnego przed niedokrwieniem głównych narządów; niewielkie zmiany w zachowaniu / utraconą krew uzupełnia się krystaloidami (płynami infuzyjnymi)
- - III stopień od 30% do 40% krwi krążącej - może być zauważalne przyśpieszone tętno; spadek ciśnienia krwi; wydłużenie powyżej 2 sekund nawrotu kapilarnego (uciśnięcie z siłą wystarczającą do zblednięcia skóry przez 5 sekund paznokcia palca ręki położonego na wysokości serca; po zwolnieniu ucisku mierzy się czas, jaki upływa do momentu powrotu koloru otaczającej skóry; w warunkach prawidłowych nawrót kapilarny powinien wynosić poniżej 2 sekund); pogorszenie się stanu poszkodowanego / utraconą krew uzupełnia się krystaloidami (płynami infuzyjnymi), koloidami
- - IV stopień powyżej 40% krwi krążącej - organizm jest na skraju wydolności, brak działań mających na celu zapobiegnięcie utraty krwi i jej uzupełnienia może szybko doprowadzić do śmierci
Schemat działania przy krwotoku zewnętrznym:
- - załóż rękawiczki i osłonę na oczy
- - ucisk bezpośredni - miejscowe uciśnięcie rany przez ok. 4 minuty (do wytworzenia skrzepu lub dłużej przy zaburzeniach krzepnięcia) lub jeśli bezpośredni ucisk nie tamuje silnego krwawienia zewnętrznego albo rana znajduje się w miejscu, gdzie nie jest on możliwy - opatrunek uciskowy - przyłóż sterylny opatrunek lub czystą tkaninę na ranę i uciśnij ją (zwalniaj co jakiś czas ucisk by sprawdzić czy krwawienie zmalało); w przypadku rany kończyny, podnieś ją do góry (przy niewielkim krwawieniu)
- - jeśli opatrunek/tkanina przesiąknie krwią, nałóż kolejną warstwę; nie usuwaj zakrwawionego opatrunku ponieważ krzepnąca krew pomaga zatamować krwotok
- - opatrunek powinien ściśle przylegać do rany ale nie aż tak by odciąć dopływ krwi (objaw rozpoznawalny po zsinieniu lub zblędnięciu części powyżej opatrunku)
- - opaskę zaciskową należy użyć tylko jeśli bezpośredni ucisk lub opatrunek uciskowy nie tamuje silnego krwawienia zewnętrznego w obrębie kończyny - wg wytycznych Europejskiej Rady Resuscytacji z 2015 r. - strona 11. Opaskę zaciskową mozna stosować tylko na kończynach. Powinna być ona szeroka by nie "wrzynać" się w tkanki. Po jej założeniu trzeba zapisać godzinę. Zwolnić zacisk może dopiero lekarz, zwłaszcza po 10 minutach od założenia. Krótkotrwałe rozluźnienie nie gwarantuje dostatecznego ukrwienia kończyny a substancje powstające w wyniku niedokrwienia mogą prowadzić do zatorów i uszkodzenia innych narządów.